Discriminatie is een geloofskwestie

 

Maar als mensen door de interactie met een AI-programma als Chat-GPT 'dingen' kunnen gaan geloven die geen enkele band met de realiteit hebben, dan verklaart dat misschien ook voor een groot deel het discriminatie-probleem. Immers het probleem dat we in het empirische discriminatie-onderzoek proberen op te lossen, is de vraag: waarom geloven de mensen de lariekoek van de strongman en worden ze daardoor zo enthousiast, dat ze die op het schild hijsen (dictator maken)?

In wezen gaat het om de vraag, waarom je een suspect figuur, dat grossiert in vooroordelen, gelooft. 

Het onderzoek dat we tot nu toe hebben, levert drie variabelen die op dit punt goed voorspellen.

1. Bevooroordeeldheid (prejudice, het omarmen van populaire vooroordelen);

2. Rechts autoritarisme (RWA, right wing authoritarianism, dolgraag lid van de machtige groep willen zijn);

3. Sociale dominantie oriëntatie (SDO, ten koste van alles een hoge positie in de machtige groep willen bereiken).

RWA en SDO voorspellen ieder een ander deel van de totale bevooroordeeldheid. Met andere woorden: ze zijn duidelijk gecorreleerd met bevooroordeeldheid maar niet of amper onderling. Je kunt zeggen: bevooroordeeldheid heeft twee verschillende wortels, die samen meer dan de helft van alle bevooroordeeldheid voorspellen.

Tegenover het onkritische meelullen met de strongman en de groep staat het feitelijke denken. Uitspraken toetsen aan de harde realiteit. Je niet van de kook laten brengen door sociaal gelul.

Het probleem met 'fascisten' wordt dan duidelijker. Ze lullen wel mee met de strongman en de groep, maar hebben vaak geen idee, hoe ze de juistheid van een uitspraak moeten vaststellen. Sterker nog: daar zijn ze vaak ook helemaal niet voor gemotiveerd.

De vermoedelijke uitzondering op deze regel zijn natuurlijk de 'men of action'. Mensen die laag scoren op RWA, maar hoog op SDO. Ze geloven niet in allerhande onzin, maar willen wel ten koste van wat dan ook, belangrijk worden. Ze spelen het sociale spel dus mee. Ze kwaken de vooroordelen enthousiast na, terwijl ze ondertussen weten, dat die feitelijk gezien niet kloppen.

Onderzoekers hebben het over bevooroordeeldheid. Negatieve attitudes ten opzichte van andere groepen. Maar je kunt ook zeggen: geloof. Men gelooft dat men zelf en de (leden van de) eigen groep goed zijn, maar alle andere groepen shit.

 

 

 

 

 

 

De betekenis van door AI geïnduceerde psychoses

 

Laatst bijgewerkt: 9/2/2026 om 13.51 

 

Sinds kort lijkt duidelijk te zijn dat er door AI geïnduceerde psychoses bestaan. Mensen chatten urenlang, soms dagenlang, soms wekenlang, met een programma als Chat-GPT. Zo'n programma wordt getraind om op door mensen gegenereerde teksten een antwoord te geven, dat mensen zien als goed en juist. In de praktijk betekent dat, dat zo'n programma positief reageert als je met allerhande onzin aan komt zetten.

Het schijnt dat tot dan toe normaal functionerende mensen door de dagenlange conversaties met Chat-GPT hun baan kwijt raakten, hun vrouw en tenslotte door de wildernis gingen dolen op zoek naar hun innerlijke zelf. Dat soort dingen.

Zelf heb ik ooit Chat-GPT een soort testvraag voorgelegd over discriminatie. Een onderwerp waarover ik wel iets dacht af te weten. Wat kreeg ik terug? Ongeveer alle mogelijke populaire vooroordelen op dat gebied. De juiste, maar ook de onjuiste en onzinnige. Terwijl Chat-GPT op de punten, waar het echt om ging, het liet afweten.

Wat betekent het dat AI psychoses kan veroorzaken? Allereerst het begrip 'psychose'. Dat staat voor waan. Je gelooft iets stellig, maar wat je gelooft, is er niet, is onwaar, is onzin.

Als je psychose op die manier definieert, lijdt dus vermoedelijk de overgrote meerderheid van alle mensen aan psychoses. Men gelooft zaken, die niet gebaseerd zijn op feiten en waarneembare zaken.

Waar komen die vreemde overtuigingen vandaan? Volgens veel psychiaters ging er ergens in het hoofd iets mis, en dat is natuurlijk zo, maar verklaart verder weinig. Een bijkomend probleem is dat psychiaters zelf ook vaak in zaken geloven, die niet feitelijk verankerd zijn. De ene psychoticus behandelt kennelijk vaak de andere.

Maar dankzij AI lijken we nu een duidelijk bewijs te hebben. De waandenkbeelden ontstaan -- er vanuit gaande dat door AI geïnduceerde psychoses echt voorkomen -- door de interactie met iemand die de waandenkbeelden bevestigt, aanmoedigt en mogelijk zelf aanreikt.

Die iemand kan een persoon zijn, meerdere personen, een machine, maar eventueel ook de persoon zelf. Je kunt je voorstellen dat iemand die volledig opgaat in zijn eigen gedachtenwereld zelf gedachten genereert, die bevestigend werken voor eerdere gedachten. Een mens kan zichzelf overtuigen van de grootst mogelijke onzin, als de situatie daar naar is en dat voordeel oplevert.

Neem de gedachte dat je nog een aanzienlijk bedrag van een buurman krijgt. Die gedachte is niet waar, maar het is natuurlijk wel een verleidelijke gedachte. Hoe langer je erover nadenkt, hoe waarschijnlijker de gedachte wordt en hoe meer de gedachte, dat het niet zo is, op de achtergrond raakt.

Iemand die zogenaamd opdrachten kreeg van een innerlijke stem kan die opdrachten zonder echt grote problemen zelf bedacht en gegenereerd hebben, zonder zich dat bewust te zijn. Die bewuste gedachte is immers weinig aantrekkelijk.

AI-gegenereerde psychoses maken duidelijk dat mensen door de reacties van andere mensen (en van AI) wanen kunnen ontwikkelen en gaan geloven.

 

Verder maken AI gegenereerde psychoses een tweede punt duidelijk. Als je door de reactie van anderen onzin gaat geloven, zegt dat ook iets over je manier van denken. Je hebt met andere woorden geen idee wat een uitspraak waar of onwaar maakt. Je kakelt maar wat, en het gekakel dat sociaal scoort, zie je als waar.

Dat betekent dus dat veel mensen geen idee hebben van wat serieus denken (systeem 2 denken) precies inhoudt. Met serieus denken bedoel ik dat je iets probeert te voorspellen, te begrijpen. De vraag is dan natuurlijk of die voorspelling klopt. En wat je voorspelt, moet een feitelijk waarneembaar iets zijn. Dank zij Albert Einstein weten we dat we daar twee strikt onafhankelijke observators voor nodig hebben, die onafhankelijk van elkaar dezelfde waarneming moeten doen.

Dat suggereert dat veel mensen babbelen (systeem 1 denken) en serieus denken (systeem 2 denken) niet goed kunnen onderscheiden. Iedereen babbelt weleens en daar is niets mis mee. Maar op het moment dat iemand gaat geloven, dat zijn gebabbel verwijst naar iets dat echt bestaat of echt waar is, wordt het problematisch.

 

Tenslotte nog dit. Als je duidelijk hebt dat psychoses ontstaan door sociale bekrachtiging lijkt het nogal merkwaardig om personen met een waandenkbeelden te behandelen met 'geneesmiddelen'. Tenzij je natuurlijk kunt aantonen (en hebt aangetoond) dat iemand door dergelijke medicatie beter gaat denken. Van koffie is iets dergelijks bij mijn weten bekend, maar voor het overige valt het volgens mij nogal tegen. 

 

 

 

 

 

 

Gaat Europa het redden?

 

In Europa woedt een vernietigende oorlog. Als Oekraïne valt, zal Poetin daarna niet stoppen. De teerling is als het ware geworpen. Zowel voor Poetin als Europa is er niet langer een terug. Dat roept de vraag op: gaan we het redden?

Economisch is er ogenschijnlijk geen probleem. Maar een oorlog winnen, doe je niet automatisch als je een economische grootmacht bent. Het Romeinse Rijk was in haar eindtijd enorm, maar dat vermocht niet de ondergang tegen te houden.

Op dit moment heeft Europa geen functionerend leger van enige betekenis (uitgezonderd het Oekraïnse), geen wapens en geen serieuze aantallen mensen die op korte termijn gemobiliseerd kunnen worden. Een volgend probleem is dat het een ratjetoe van landen is, die het overwegend voortdurend oneens zijn over van alles en nog wat. 

Als Poetin verder gaat, zullen de steentjes waaruit Europa bestaat, een voor een vallen, vrees ik.

Maar het allereerste probleem dat ik zie, is het wegkijken. Oorlog is niet leuk, is niet wat we willen, dus doen we alsof we er eigenlijk niets mee te maken hebben. De oorlog is ver weg (nog) en later zien we wel weer verder.

Hitler had iets van 6 jaar nodig om zijn leger op te bouwen en zette in dat opzicht, alles op alles. Toen de Wereldoorlog in 1939 begon, was het Duitse leger nog steeds niet klaar. Later in de oorlog zou dat hem zuur opbreken.

Daar komt bij dat moderne legers vele malen complexer zijn. Het is niet langer een mannetje en een geweertje, dat de hoofdmacht van het leger vormt. Oekraïne wist kort geleden een loopgravenstelling 45 dagen te verdedigen en te houden, terwijl er geen enkele soldaat of manschap in die loopgraaf aanwezig was. Alleen een robot-voertuig op rupsbanden met een machinegeweer dat 's nachts via drones nieuwe munitie en nieuwe batterypacks kreeg. Je hebt dus geen ouderwetse soldaten nodig, maar wel mensen die zo'n robot kunnen bouwen, kunnen bedienen en kunnen bevoorraden. En kunnen bedenken!

Zoals in de Tweede Wereldoorlog de tank, het vliegtuig en het vliegdekkampsschip de beslissende factoren waren, zo zijn het nu de almachtige en overal aanwezige drones.

Zijn er plannen om de dienstplicht weer in te voeren? Tot nu toe niet echt. Althans niet hier en zeker niet in landen als Spanje, die lekker ver weg denken te liggen van alle ellende, die nog kan komen.

Wat Mark Rutte opmerkte, 'droom maar lekker verder' als je denkt dat het zonder de VS zou lukken, is voorlopig helaas de harde realiteit. Amerika als partner is overgenomen door Poetins zetbaas Trump. Geld, macht en seks zijn voor veel mensen nu eenmaal belangrijker dan een vrij Europa.

De uitkomst van een oorlog valt moeilijk te voorspellen. Poetin dacht in enkele weken Oekraïne onder de voet te lopen. Het zou anders gaan. Hitler dacht dat het Sovjetrijk tot in de fundamenten verrot was en bij een aanval snel in elkaar zou storten. In eerste instantie leek hij volledig gelijk te krijgen, maar toen zijn troepen vlak voor Moskou, Stalingrad en Leningrad tot stilstand kwamen en de Russische winter inviel, begonnen de krijgskansen tenslotte langzaam te keren.

Toch ben ik niet optimistisch. Ik zie eigenlijk twee grote problemen. Ten eerste moet je als bevolking wakker worden. Je moet bereid zijn het gevaar onder ogen te zien. Je moet niet doen alsof er geen draak bestaat, maar je moet het beest in de bek durven kijken. En dat is moeilijk, als je je hele leven in de genietmodus hebt gestaan. Dat is niet waar je hoofd naar staat. We willen voorlopig nog even de warme dekens over ons heen trekken. De koude, harde buitenwereld komt later mischien nog wel eens.

Dat is er het motivatieprobleem. Je moet bereid zijn te vechten, je moet bereid zijn je te verdedigen. Je moet het monster in de bek durven kijken. Terwijl wegkijken en leuke dingen doen, zo vreselijk veel leuker zijn.

Vervolgens zie ik een tweede probleem. Je zult op een andere manier moeten gaan denken. Je moet overschakelen naar systeem 2. Naar de overlevingsmodus. Naar de geen onzin modus. Naar de harde feiten modus. Naar het denken zoals je dat in de echte, harde natuur nodig hebt om te overleven.

Die manier van denken is bij veel mensen ver weggezakt. Waarom denk ik dat? Omdat ik voortdurend mensen hoor en in de kranten koppen lees, die vooral gebabbel zijn. Die leuk klinken misschien, maar niet meer zijn dan dat.

Een mooi voorbeeld vond ik in mijn lijfblad van vandaag (VK, 7 februari 2026) op de voorpagina. Ter wille van de duidelijkheid kort ik de kop wat in:

- Wie van de geliefden was een betere oorlogsschrijver?

Om te beginnen bestaat er normaal niet zoiets als een aantoonbaar goede schrijver. De meningen daarover zijn immers altijd hopeloos verdeeld. Wie het niet gelooft, kan de lezer-reviews op Amazon.com of Amazon.nl bekijken. Als er al boeken te vinden zijn, die unaniem als goed worden beoordeeld door de lezers (vijf sterren) dan komt dat vooral doordat mensen die het boek niks vinden, het bij voorbaat niet aanschaffen, laat staan lezen, laat staan bespreken. Gebruikelijk is een grote schare lezers die het boek geweldig vinden, maar er verder niets over kunnen rapporteren. Kennelijk vonden ze serieus lezen te veel moeite of konden ze dat niet. Daar tegenover staan vaak lezers die het boek niets vonden en dat soms ook nog beredeneerd willen opschrijven.

Vervolgens die vreemde verbijzondering. Heb je een speciale klasse 'oorlogsschrijvers', die verder niets beschrijven behalve oorlogen? Ik heb dat nooit geweten. Het lijkt me nogal vreemd.

En stel dan, dat je om een of andere reden twee schrijvers zou willen vergelijken. Het beoordelen van een enkele schrijver lukt dus tot nu toe niet volgens objectieve criteria. Het vergelijken van twee schrijvers is dan al bij voorbaat volledig subjectief. Maar waarom zou het dan relevant zijn, dat die twee schrijvers iets hebben als een onderlinge liefdesrelatie? Het klinkt allemaal diepzinnig, maar het is in werkelijkheid oppervlakkig geleuter. Of heeft iemand misschien gemeend AI om hulp te moeten vragen?

Het gaat me niet om dit specifieke geval. Koppen en opmerkingen waarvan bij voorbaat duidelijk is dat ze geen feitelijke basis hebben, vullen tegenwoordig het sociale domein. Dat betekent: een hoge babbelfactor. Een hoge alfafactor. En weinig mensen die op de systeem 2 manier van de bèta's denken.

Het gaat ons goed, we hebben het goed, dus waarom zouden we ons druk maken over de harde natuur. Wij vinden, die moet doen, wat wij willen. Koeien moeten onbegrensd en eindeloos kunnen kakken, want het vlees smaakt goed en de melk moet niet te duur zijn. Een stukje kaas gaat er vlot in. Dat de natuur daar misschien ander over denkt, daar staan we niet voor open.

Wat ik zie als twee problemen is in werkelijkheid misschien slechts een enkel probleem. Voor systeem 2 denken heb je een bepaalde motivatie nodig, net zo als dat je een focus op genot, gezelligheid en status nodig hebt voor systeem 1 denken.

De reden waarom Europa het vermoedelijk niet gaat redden, is dan simpel. We zitten te hoog op de alfafactor. We zijn zo gefocust op onze groep en onze plek daarin, dat we niet meer de harde werkelijkheid zien, die ons bedreigt.

Als je het zo formuleert, zijn niet alleen een oprukkende Poetin, maar ook de veel te hoge stikstofneerslag door de landbouw en de voortgaande opwarming van het klimaat problemen, die we moeten aanpakken, maar niet willen zien.

Dat suggereert dat er inderdaad een onderliggende factor moet zijn, die maakt dat we als samenleving voortdurend wegkijken.