Gaat Europa het redden?

 

In Europa woedt een vernietigende oorlog. Als Oekraïne valt, zal Poetin daarna niet stoppen. De teerling is als het ware geworpen. Zowel voor Poetin als Europa is er niet langer een terug. Dat roept de vraag op: gaan we het redden?

Economisch is er ogenschijnlijk geen probleem. Maar een oorlog winnen, doe je niet automatisch als je een economische grootmacht bent. Het Romeinse Rijk was in haar eindtijd enorm, maar dat vermocht niet de ondergang tegen te houden.

Op dit moment heeft Europa geen functionerend leger van enige betekenis (uitgezonderd het Oekraïnse), geen wapens en geen serieuze aantallen mensen die op korte termijn gemobiliseerd kunnen worden. Een volgend probleem is dat het een ratjetoe van landen is, die het overwegend voortdurend oneens zijn over van alles en nog wat. 

Als Poetin verder gaat, zullen de steentjes waaruit Europa bestaat, een voor een vallen, vrees ik.

Maar het allereerste probleem dat ik zie, is het wegkijken. Oorlog is niet leuk, is niet wat we willen, dus doen we alsof we er eigenlijk niets mee te maken hebben. De oorlog is ver weg (nog) en later zien we wel weer verder.

Hitler had iets van 6 jaar nodig om zijn leger op te bouwen en zette in dat opzicht, alles op alles. Toen de Wereldoorlog in 1939 begon, was het Duitse leger nog steeds niet klaar. Later in de oorlog zou dat hem zuur opbreken.

Daar komt bij dat moderne legers vele malen complexer zijn. Het is niet langer een mannetje en een geweertje, dat de hoofdmacht van het leger vormt. Oekraïne wist kort geleden een loopgravenstelling 45 dagen te verdedigen en te houden, terwijl er geen enkele soldaat of manschap in die loopgraaf aanwezig was. Alleen een robot-voertuig op rupsbanden met een machinegeweer dat 's nachts via drones nieuwe munitie en nieuwe batterypacks kreeg. Je hebt dus geen ouderwetse soldaten nodig, maar wel mensen die zo'n robot kunnen bouwen, kunnen bedienen en kunnen bevoorraden. En kunnen bedenken!

Zoals in de Tweede Wereldoorlog de tank, het vliegtuig en het vliegdekkampsschip de beslissende factoren waren, zo zijn het nu de almachtige en overal aanwezige drones.

Zijn er plannen om de dienstplicht weer in te voeren? Tot nu toe niet echt. Althans niet hier en zeker niet in landen als Spanje, die lekker ver weg denken te liggen van alle ellende, die nog kan komen.

Wat Mark Rutte opmerkte, 'droom maar lekker verder' als je denkt dat het zonder de VS zou lukken, is voorlopig helaas de harde realiteit. Amerika als partner is overgenomen door Poetins zetbaas Trump. Geld, macht en seks zijn voor veel mensen nu eenmaal belangrijker dan een vrij Europa.

De uitkomst van een oorlog valt moeilijk te voorspellen. Poetin dacht in enkele weken Oekraïne onder de voet te lopen. Het zou anders gaan. Hitler dacht dat het Sovjetrijk tot in de fundamenten verrot was en bij een aanval snel in elkaar zou storten. In eerste instantie leek hij volledig gelijk te krijgen, maar toen zijn troepen vlak voor Moskou, Stalingrad en Leningrad tot stilstand kwamen en de Russische winter inviel, begonnen de krijgskansen tenslotte langzaam te keren.

Toch ben ik niet optimistisch. Ik zie eigenlijk twee grote problemen. Ten eerste moet je als bevolking wakker worden. Je moet bereid zijn het gevaar onder ogen te zien. Je moet niet doen alsof er geen draak bestaat, maar je moet het beest in de bek durven kijken. En dat is moeilijk, als je je hele leven in de genietmodus hebt gestaan. Dat is niet waar je hoofd naar staat. We willen voorlopig nog even de warme dekens over ons heen trekken. De koude, harde buitenwereld komt later mischien nog wel eens.

Dat is er het motivatieprobleem. Je moet bereid zijn te vechten, je moet bereid zijn je te verdedigen. Je moet het monster in de bek durven kijken. Terwijl wegkijken en leuke dingen doen, zo vreselijk veel leuker zijn.

Vervolgens zie ik een tweede probleem. Je zult op een andere manier moeten gaan denken. Je moet overschakelen naar systeem 2. Naar de overlevingsmodus. Naar de geen onzin modus. Naar de harde feiten modus. Naar het denken zoals je dat in de echte, harde natuur nodig hebt om te overleven.

Die manier van denken is bij veel mensen ver weggezakt. Waarom denk ik dat? Omdat ik voortdurend mensen hoor en in de kranten koppen lees, die vooral gebabbel zijn. Die leuk klinken misschien, maar niet meer zijn dan dat.

Een mooi voorbeeld vond ik in mijn lijfblad van vandaag (VK, 7 februari 2026) op de voorpagina. Ter wille van de duidelijkheid kort ik de kop wat in:

- Wie van de geliefden was een betere oorlogsschrijver?

Om te beginnen bestaat er normaal niet zoiets als een aantoonbaar goede schrijver. De meningen daarover zijn immers altijd hopeloos verdeeld. Wie het niet gelooft, kan de lezer-reviews op Amazon.com of Amazon.nl bekijken. Als er al boeken te vinden zijn, die unaniem als goed worden beoordeeld door de lezers (vijf sterren) dan komt dat vooral doordat mensen die het boek niks vinden, het bij voorbaat niet aanschaffen, laat staan lezen, laat staan bespreken. Gebruikelijk is een grote schare lezers die het boek geweldig vinden, maar er verder niets over kunnen rapporteren. Kennelijk vonden ze serieus lezen te veel moeite of konden ze dat niet. Daar tegenover staan vaak lezers die het boek niets vonden en dat soms ook nog beredeneerd willen opschrijven.

Vervolgens die vreemde verbijzondering. Heb je een speciale klasse 'oorlogsschrijvers', die verder niets beschrijven behalve oorlogen? Ik heb dat nooit geweten. Het lijkt me nogal vreemd.

En stel dan, dat je om een of andere reden twee schrijvers zou willen vergelijken. Het beoordelen van een enkele schrijver lukt dus tot nu toe niet volgens objectieve criteria. Het vergelijken van twee schrijvers is dan al bij voorbaat volledig subjectief. Maar waarom zou het dan relevant zijn, dat die twee schrijvers iets hebben als een onderlinge liefdesrelatie? Het klinkt allemaal diepzinnig, maar het is in werkelijkheid oppervlakkig geleuter. Of heeft iemand misschien gemeend AI om hulp te moeten vragen?

Het gaat me niet om dit specifieke geval. Koppen en opmerkingen waarvan bij voorbaat duidelijk is dat ze geen feitelijke basis hebben, vullen tegenwoordig het sociale domein. Dat betekent: een hoge babbelfactor. Een hoge alfafactor. En weinig mensen die op de systeem 2 manier van de bèta's denken.

Het gaat ons goed, we hebben het goed, dus waarom zouden we ons druk maken over de harde natuur. Wij vinden, die moet doen, wat wij willen. Koeien moeten onbegrensd en eindeloos kunnen kakken, want het vlees smaakt goed en de melk moet niet te duur zijn. Een stukje kaas gaat er vlot in. Dat de natuur daar misschien ander over denkt, daar staan we niet voor open.

Wat ik zie als twee problemen is in werkelijkheid misschien slechts een enkel probleem. Voor systeem 2 denken heb je een bepaalde motivatie nodig, net zo als dat je een focus op genot, gezelligheid en status nodig hebt voor systeem 1 denken.

De reden waarom Europa het vermoedelijk niet gaat redden, is dan simpel. We zitten te hoog op de alfafactor. We zijn zo gefocust op onze groep en onze plek daarin, dat we niet meer de harde werkelijkheid zien, die ons bedreigt.

Als je het zo formuleert, zijn niet alleen een oprukkende Poetin, maar ook de veel te hoge stikstofneerslag door de landbouw en de voortgaande opwarming van het klimaat problemen, die we moeten aanpakken, maar niet willen zien.

Dat suggereert dat er inderdaad een onderliggende factor moet zijn, die maakt dat we als samenleving voortdurend wegkijken.