Buiten is het koud en donker. Je ligt in je warme bed, waar het goed toeven is. Dan gaat de wekker. Het alarm klinkt. Maar je hebt nog volop slaap. Je slaat de wekker stil, je draait je om en je slaapt heerlijk verder. Tot je tenslotte wakker schrikt en de klok ziet. Te laat!
Er is een ander verhaal. Het Indianen dorp ligt in de prairie. De mannen zijn aan het drinken en dobbelen. Het is gezellig, ze vermaken zich en ze hebben de nodige slokjes teveel op. Dan opent iemand verwilderd de deur. Brand! De prarie staat in brand! Het vuur nadert snel!
Maar de mannen laten zich niet van de wijs brengen. 'Ha, ha, je wilt ons spel bederven. Rot op met je onheilstijdingen.' Ze dobbelen rustig verder. Dan komt er een rode gloed. Vervolgens komt de hitte. Dan komen de vlammen. Nu komen de mannen in actie. Maar het is te laat. Ze kunnen het vege lijf niet meer redden. Zij, en hun dorp, zijn verloren.
Ik las vanochtend (10 januari 2026) eerst in de Volkskrant -- weggestopt op pagina 55 -- een column van Kustaw Bessems getiteld:
Wat is er nodig om eindelijk te handelen nu vanuit Amerika het onversneden fascisme ons recht in het gezicht staart?
Ik citeer een fragment:
". . . met oorlog ben ik altijd serieus rekening blijven houden. Allerlei scenario's heb ik in de loop der jaren doorgenomen. Wat ik daarin steeds over het hoofd heb gezien, blijkt nu, is iets basaals. Om te kunnen reageren op een vijand, moet je hem als vijand herkennen. Dat is schijnbaar nog niet zo makkelijk.
In 2014, na de Russische annexatie van de Krim, was wel duidelijk dat Poetin een hybride oorlog tegen ons voerde, waarin economische betrekkingen een wapen waren. Wat deden wij? Handel drijven met Rusland.
Donald Trump heeft sinds zijn opkomst tien jaar geleden nooit een geheim gemaakt van zijn autoritaire ambities en zijn minachting voor Europa. We leefden door alsof er niets was veranderd.
In het geval van Amerika speelt daarbij mee dat het een vriend was die ons heeft verraden. En verraad is onprettig om onder ogen te zien. Niet door wat het zegt over de verrader. Maar door wat het zegt over jou, de verradene. Jij kunt kennelijk niet van je beoordelingsvermogen op aan.
Ook de traagheid van ontwikkelingen maakt minder alert. En hun gelijktijdigheid. Op Wikipedia spring je zo door wat jaartallen uit de geschiedenis heen: 1929, 1933, 1939, 1940, 1945. Grote gebeurtenissen lijken achteraf de enige gebeurtenissen. Maar in een periode die je zelf doormaakt, zitten tussen zulke jaartallen zeeën van tijd waarin grote gebeurtenissen verzuipen.
Een jaar geleden al zei Trump direct na zijn inauguratie dat hij Groenland zou innemen, desnoods met militair geweld. De enige rationele reactie in Europa was geweest: alles op alles zetten om dat tegen te houden. Troepen op Groenland plaatsen, economische sancties treffen, samenwerken met de Amerikaanse oppositie en Canada. Niets van dat alles.
En zelfs nu Trump zijn dreigement herhaalt, wordt op landgoed De Zwaluwenberg de tijd genomen voor een gedetailleerde financiële paragraaf. Sneeuwberichten beheersen dagenlang het nieuws. En in de Kamer zegt demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken tegen een begripvolle Kamer dat de VS de grootmacht blijven 'waarmee wij toch de meeste waarden delen'.
Terwijl, wend je je blik naar die grootmacht, dan staart het onversneden fascisme je in het gezicht. Al een poos laat Trump onder het mom van anti-immigratiemaatregelen milities onrust zaaien in door Democraten bestuurde staten en steden. Een lid van zo'n militie heeft nu een vreedzame demonstrant in het gezicht geschoten. Er zijn beelden van in overvloed, maar het Amerikaanse regime stelt aan de bevolking de orwelliaanse eis om de eigen ogen en oren niet te geloven en aan te nemen dat zij een moordlustige terrorist was."
Vanavond las ik via Blendle een stuk uit het Nederlands Dagblad. Een interview met een analist (Yusibov) die de ontwikkelingen in de wereld probeert te volgen en te begrijpen. De titel:
"Er is een nieuwe wereldorde", zegt deze analist. "En Europas zit niet aan tafel, maar ligt op tafel."
De strekking: Trump heeft kennelijk een deal met Poetin. Hij mag Amerika, Poetin mag Europa. Verder lijkt duidelijk dat China haar handen dan vrij heeft om Taiwan te bezetten. Europa is niet klaar om zichzelf te verdedigen. En ligt daarmee open voor Poetin.
Waarom is het zo lastig op tijd wakker te worden? Als je het goed hebt, maak je je druk over je baan, het huis, de kinderen, je vrouw, de tuin, je kennissen, de vakanties, een nieuwe auto. En daarmee ben je best druk.
Buiten woedt de oorlog en die komt steeds dichterbij. Maar hoe groter de dreiging wordt, des te verwoeder kijken we weg. En zoeken we andere zaken om onszelf bezig te houden en af te leiden. Want oorlog is niet leuk en als je systeem 1 werkt, kijk je al weg, voordat je je echt bewust bent van het gevaar.
Dan is er een tweede probleem. Omschakelen van systeem 1 naar systeem 2 denken is niet simpel. Het is niet even een knop omzetten.
En al helemaal niet als je dat systeem 2 nog bijna nooit gebruikt hebt.je hele leven vooral gedaan hebt aan systeem 1 denken. Aan het denken in de trant van: je wilt iets, je wilt nog iets en daarna wil je nog meer. Dat alles moet uit de sociale omgeving komen. Andere mensen moeten leveren wat we willen.
Systeem 2 denken is totaal anders. Het vereist niet alleen aanleg, maar ook oefening. Heel veel oefening. En je moet het blijven bijhouden. Anders gaat het zoals met mijn MULO-Frans. Ooit sprak ik een behoorlijk woordje Frans, maar tegenwoordig is daar niets meer van over.
Dan is er nog een probleem. Systeem 2 denken is niet leuk. Het is sociaal vreemd. En het vreet tijd en energie. Dus waarom zou je het doen?
Een volgend probleem. Als jij alleen omschakelt naar systeem 2, schiet het niet op. Iedereen, of op zijn minst een belangrijk deel van de mensen in het land, moet omschakelen naar systeem 2 denken, wil het gaan uitmaken bij iets als een naderende oorlog.
Dat maakt het verleidelijk om rustig door te slapen, tot de oorlog vlak voor de deur staat en we ons tenslotte realiseren: het is zwaar mis! Slapen is heerlijk, maar oorlog gaat -- net als de overige harde natuur -- zijn eigen gang. Zonder ons te vragen of het wel schikt.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten