Wat is fascisme? Redders zien als nuttige idioten

 

Laatst bewerkt: 12/2/2026 om 22.04 

 

Op de site van de BBC vind ik een item (https://www.bbc.com/news/articles/c9vx0jrnmejo) over twee mensen die 's nachts in een langdurige redding door een reddingsteam gered worden van de top van een berg. Vervolgens worden ze gastvrij ontvangen -- midden in de nacht -- door een hotel.

Maar de nota betalen ze niet, want ze hebben zogenaamd toevallig geen beurs bij zich. Dat zullen ze later wel doen. Mooi niet dus. Verder blijken ze ook nog de zaklampen van de reddingsbrigade gehouden te hebben. Een goeie zaklamp kan altijd handig zijn, dat idee. Heeft zo'n houding iets te maken met fascisme?

Sterker nog: eerst klim je een berg op, op zo'n manier dat je in de problemen komt. Vervolgens bezorg je andere mensen veel werk en problemen en daarna ben je te beroerd om minder dan de gebruikelijke kosten te betalen. Zou er tussen die twee zaken een verband zitten? Voor mijn idee wel.

Heeft zo'n attitude dan iets te maken met fascisme? Ook daar zou ik positief op antwoorden. Maar dat zijn dus mijn verwachtingen, het is niet iets dat ondubbelzinnig geobserveerd is.

Waarom verwacht ik een verband? De basis van fascisme is meelullen met de grootste schreeuwer. En grote schreeuwers (double highs) zien mensen, die zich 's nachts uitsloven en in gevaar begeven om hen te redden vooral als: 'nuttige idioten'.

Denk aan iemand als Trump. Die een architect een plan liet maken voor een ingrijpende verbouwing van een van zijn eigendommen en vervolgens doodleuk zei: als je je geld wilt hebben, procedeer je maar. Dat hou ik toch langer vol dan jij.

Of denk aan Stalin, die Westerse intellectuelen (schrijvers) die lovend schreven over zijn heilstaat, betitelde als 'nuttige idioten'. Het laatste waren ze natuurlijk ook echt wel.

De basis van facisme is sociaal geklets, borrelpraat, meelullen met de grootste schreeuwer. Maar als je in die modus staat, vind je het ook geen probleem om je gedachten zo te kiezen dat die jezelf het beste uitkomen. Nota's hoeven niet meer betaald te worden, voorzorgsmaatregelen doen er even niet toe en het verschil tussen mijn en dijn valt weg. We kiezen in die modus het geloof dat onszelf (of onze groep) het beste uitkomt. 

Pas op het moment dat je te kampen krijgt met de harde natuur, loop je met die benadering vast. Want die harde natuur trekt zich niets aan van onze prachtige gedachten.